Białe certyfikaty

W dniu 28.01 br. w Warszawie odbyła się zorganizowana przez Procesy Inwestycyjne  debata nt. systemu białych certyfikatów, w której wzięli udział autorzy projektu oraz przedstawiciele branży energetycznej, przemysłu i budownictwa. Projekt ustawy o systemie białych certyfikatów przygotowuje Ministerstwo Gospodarki we współpracy z prof. K. Żmijewskim - przewodniczącym Społecznej Rady Konsultacyjnej Energetyki. W kwietniu projekt ustawy ma trafić pod obrady Rady Ministrów.

Fot. Od lewej: Maria Dreger - MIWO, Zdzisław Muras – URE, Mariusz Maciej Swora – URE, prof. Krzysztof Żmijewski, Zbigniew Kamieński – Ministerstwo Gospodarki, Wojciech Konecki – Europejskie Stowarzyszenie Producentów AGD, Narcyza Barczak -  Araszkiewicz - Związek Producentów Sprzętu Oświetleniowego "Pol-lighting"

Zdaniem prof. K. Żmijewskiego, polska energetyka stoi przed kryzysem. Od 2013 r. cała energetyka będzie musiała kupować prawo do emisji CO₂, na co przeznaczać będzie miliardy euro rocznie (szacunki wskazują, że od 32 do 50 EUR za tonę CO₂), a tym samym te opłaty mogą nawet przekroczyć wysokość środków finansowych, jakie otrzymujemy od Unii. Konieczne są zatem bardzo intensywne działania w celu realizacji zadań unijnych.
Pomimo, iż efektywność energetyczna przynosi korzyści, to - zdaniem autorów projektu ustawy -  należy przeznaczyć na te działania środki finansowe, tak aby zainicjować masowe działania oszczędnościowe. Praktyka wskazuje, że oszczędności niekiedy należy wymuszać i stymulować m.in. poprzez regulacje ustawowe. System tzw. białych certyfikatów ma być mechanizmem pozyskiwania, umarzania i obrotu świadectw potwierdzających oszczędności energii. Takie certyfikaty uzyskiwane będę za zmniejszenie zużycia energii, zwiększenie sprawności wytwarzania energii lub za ograniczanie strat w przesyle i dystrybucji. Na firmy sprzedające odbiorcy końcowemu energię (elektryczną, gaz, ciepło) nałożony będzie obowiązek przedłożenia URE białych certyfikatów.
Według projektu ustawy mechanizm powstawania białych certyfikatów opierać się będzie na audycie i deklaracji inwestora poziomu oszczędności. Wyniki będą weryfikowane z deklaracją po realizacji projektu. Prawo do emisji białych certyfikatów uzyskuje się w wyniku rozstrzygnięcia przetargu na planowane inwestycje oszczędzające energię. Zdaniem autorów projektu ustawy, tylko bodziec w postaci zachęty finansowej do podjęcia działań jest skuteczny. Obecnie inwestorzy pomimo świadomości korzyści nie podejmują działań, gdyż zyski uzyskują w pewnej perspektywie, a nie natychmiast. Mechanizm ma działać następująco: inwestorzy przygotowują inwestycje i przystępują do przetargu, a po wygranej sprzedają certyfikaty firmom obrotu, które umarzają certyfikaty w URE. Towarowa Giełda Energetyczna prowadzi przetargi, rejestr i obrót giełdowy świadectw. Biuro Obsługi Systemu Białych Certyfikatów prowadzi benchmarking, monitoring i promocję systemu. Jeśli sprzedawcy zabraknie certyfikatów do umorzenia, to będzie musiał płacić tzw. opłatę zastępczą.
System ma być wdrożony  w 2009 r.  i do 2020 r. będzie kosztował ok. 20 mld zł. Te środki  mają trafić od odbiorców energii do firm, których projekty inwestycyjne uzyskają prawo do emisji certyfikatów. Doświadczenia w funkcjonowaniu takich mechanizmów z innych krajów wskazują, że opłata zastępcza kreuje wysokość ceny certyfikatów i musi być wysoka, żeby opłacało się inwestować w oszczędzanie energii. Wartość jednostkowa białego certyfikatu została ustalona na poziomie 1 tony oleju ekwiwalentnego (1 toe to tona ropy naftowej o wartości opałowej równej 10.000 kcal/kg). Wg autorów projektu ustawy, wartość rynkowa białego certyfikatu może oscylować w granicach  800 - 2500 zł. Tanie certyfikaty oznaczają większe oszczędności i korzyści dla społeczeństwa, ale drogie certyfikaty są atrakcyjne dla inwestorów - emitentów.
Zgodnie z projektem ustawy w przetargach na białe certyfikaty będą mogły startować m.in. samorządy, szkoły, szpitale, firmy handlowe, produkcyjne, usługowe, a także dystrybutorzy i wytwórcy energii. System białych certyfikatów nie obejmie właścicieli domów jednorodzinnych, gdyż w budynek taki zużywa ok. 0,7 toe rocznie, zatem wszelkie działania w celu poprawienia efektywności energetycznej będą zawsze poniżej 1 toe. Natomiast duże  budynki zamieszkania zbiorowego, jeśli w wyniku, np. planowanych działań termomodernizacyjnych obniżą zużycie energii o kilka lub kilkanaście ton oleju ekwiwalentnego, będą miały prawo do uzyskania białych certyfikatów, co wraz z przyszłą premią termomodernizacyjną może być znaczącą zachętą do podejmowania takich działań.
W czasie debaty obecne były głosy krytyki, wskazujące, m.in. na to, że ustawa ignoruje energetykę rozproszoną (małe moce) i przetargi są przed, a nie po uzyskaniu efektów w postaci podniesienia efektywności energetycznej. Krytykowano także projekt utworzenia nowej agencji,  gdy dąży się do ich redukcji. Wśród głosów krytyki obecne były także opinie, że tylko polski projekt zakłada wydawanie białych certyfikatów nie tylko za zmniejszenie zużycia energii, ale również za zwiększenie sprawności wytwarzania energii i ograniczanie strat w przesyle i dystrybucji. Sektory te powinny być objęte systemem dobrowolnych zobowiązań. Wskazywano również, że w Polsce mamy ponad 10 mln gospodarstw domowych, a najwięcej energii zużywają właśnie budynki (domy, mieszkania i budynki usługowe). Największy potencjał oszczędności energii ma miejsce w domach jednorodzinnych, które zostały wyeliminowane z systemu białych certyfikatów. W polskim oficjalnym tłumaczeniu dyrektywy eliminuje się z gry domy jednorodzinne, chodź nie ma tego w tym dokumencie w innych językach. Krytykowano także przyjęcie wysokiego pułapu oszczędności na poziomie 1 toe, a nie np. 1 GJ czy 1 MWh, co nie wpłynie na uzyskanie efekty masowej skali działań. Proponowano wręcz objęcie białymi certyfikatami wszystkich końcowych użytkowników oszczędzających energię.
Ustawa będzie wdrożeniem postanowień dyrektywy 2006/32/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych. Główne cele ustawy to osiągnięcie oszczędności zużycia energii na poziomie co najmniej 9% do końca 2016 r. oraz realizacja założonego na szczycie Unii Europejskiej w marcu 2007 r., 20 % celu obniżenia zużycia energii w UE do 2020 r.

WJ